Tabletka przeciwbólowa przed długim startem to praktyka powszechna i rzadko kwestionowana. Autorzy badania opublikowanego w Emergency Medicine Journal podają, że mimo obaw o nerki po niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) sięga nawet 75% ultramaratończyków w trakcie rywalizacji.
Pytanie brzmi: ile to naprawdę kosztuje. Odpowiedź jest mniej jednoznaczna, niż sugerują nagłówki — i właśnie dlatego warto się jej przyjrzeć.
Badanie, które próbowało to rozstrzygnąć
Zespół ze Stanford przeprowadził wieloośrodkowe, randomizowane badanie z podwójnie ślepą próbą i placebo podczas biegów na 80 km na pustyniach Gobi, Atakama, w Ekwadorze i na Sri Lance. Uczestnicy (89 osób) otrzymywali ibuprofen 400 mg co 4 godziny albo placebo. Punktem końcowym było ostre uszkodzenie nerek (AKI) wg kryteriów RIFLE.
Wyniki:
- Ogólna częstość AKI wyniosła 44% — w obu grupach łącznie.
- W grupie ibuprofenu AKI wystąpiło u 22 osób (52%), w grupie placebo u 16 (34%).
- Różnica 18 punktów procentowych, 95% CI od −4% do 41%, iloraz szans 2,1 (95% CI 0,9–5,1).
- NNH wyniosło 5,5 — tylu zawodników musi przyjąć ibuprofen, by spowodować jeden dodatkowy przypadek AKI.
Zwróć uwagę na przedziały ufności. Przechodzą przez wartość neutralną, co oznacza, że wynik nie osiągnął istotności statystycznej. Autorzy formułują to ostrożnie: ibuprofen nie okazał się gorszy od placebo o przyjęty margines, ale liczba potrzebna do zaszkodzenia wynosi 5,5 i przed przyjęciem NLPZ w biegu wytrzymałościowym należy się zastanowić.
To uczciwe postawienie sprawy: sygnał jest wyraźny, ale badanie o tej liczebności nie rozstrzyga go ostatecznie.
Dwa dodatkowe czynniki z tego samego badania
Analiza wykazała jeszcze dwie zależności, o których mówi się rzadziej:
- Wolniejsi zawodnicy rzadziej rozwijali AKI (OR 0,67; 95% CI 0,47–0,98). Intensywność wysiłku ma znaczenie niezależnie od leków.
- Większy spadek masy ciała zwiększał ryzyko (OR 1,24; 95% CI 1,00–1,63). Odwodnienie i NLPZ działają w tym samym kierunku.
Druga strona: gdy NLPZ nie ma w równaniu
Tu robi się ciekawie. Francuski zespół przebadał 24 zawodników kończących 120-kilometrowy bieg „Infernal Trail", u których nie stosowano NLPZ. W zależności od metody szacowania filtracji kłębuszkowej częstość AKI wyniosła od 0% do 12,5%. Markery uszkodzenia nerek w moczu wzrosły po biegu, ale bez istotnego spadku filtracji.
Autorzy wnioskują, że nie ma dowodów, by bieg ultra powodował istotne uszkodzenie nerek u osób właściwie nawodnionych i niestosujących NLPZ. Dodają uczciwie, że znaczenie wzrostu markerów w moczu — czy to realne uszkodzenie, czy adaptacja metaboliczna — wymaga wyjaśnienia.
Różnica między 44% a 0–12,5% to nie przypadek. To wskazanie, że duża część obserwowanych uszkodzeń nerek w ultra może być związana z lekami i gospodarką wodną, a nie z samym bieganiem.
Co się dzieje w trakcie, a nie tylko przed i po
Większość badań porównuje stan przed startem i po mecie. Francuski zespół zmierzył parametry po każdej z sześciu 26-kilometrowych pętli biegu na 156 km z 6000 m przewyższenia. Spośród 36 analizowanych zawodników 15 (41,7%) miało przynajmniej jeden wynik odpowiadający kategorii „ryzyka" wg RIFLE. Po 24 godzinach odpoczynku pozostał już tylko jeden taki przypadek.
Dwie obserwacje z tej pracy są praktyczne. Po pierwsze, okolice dystansu maratońskiego wydają się momentem największego ryzyka. Po drugie, autorzy znaleźli związek między ryzykiem nerkowym a prawdopodobieństwem wycofania się z biegu — i wprost stwierdzają, że spożywanie NLPZ przed startem lub w trakcie biegu ultra powinno być zabronione, a zaburzeniom nawodnienia należy poświęcić uwagę.
Jeszcze jeden kierunek: hiponatremia
NLPZ pojawiają się też w kontekście hiponatremii wysiłkowej. W retrospektywnej analizie pacjentów z maratonu w San Diego osoby z hiponatremią częściej stosowały NLPZ, były częściej kobietami i miały wolniejsze czasy. Dowód jest obserwacyjny — mówi o współwystępowaniu, nie o przyczynie.
Wnioski praktyczne
Dane nie pozwalają powiedzieć „ibuprofen uszkadza nerki każdemu". Pozwalają powiedzieć coś węższego i bardziej użytecznego:
- NLPZ przyjmowane w trakcie długiego wysiłku zwiększają ryzyko przejściowego uszkodzenia nerek — kierunek efektu jest spójny w kilku badaniach.
- Ryzyko rośnie, gdy nakłada się na odwodnienie i wysoką intensywność.
- U zawodników nawodnionych i niestosujących NLPZ częstość AKI jest znacznie niższa.
- Zmiany w większości przypadków cofają się w ciągu doby, ale „w większości przypadków" to nie to samo co „zawsze".
Jeśli sięgasz po lek przeciwbólowy, żeby przebiec zawody mimo bólu, warto rozważyć, czy problemem jest ból, czy przyczyna bólu. A jeśli decydujesz się mimo wszystko — zadbaj przynajmniej o to, żeby drugi czynnik ryzyka, czyli odwodnienie, nie dołożył się do pierwszego.
To nie jest porada medyczna. Decyzję o lekach podejmij ze swoim lekarzem, zwłaszcza przy chorobach nerek, nadciśnieniu lub przyjmowaniu innych leków.